William Martin Leake - Këlcyrë 1805

Rreth orës 3:45, ata ndodhen përballë fshatit dhe kalasë së Këlcyrës, në hyrje të një lugine që aty është rreth një milje e gjerë. Në vend që të ndiqnin rrugën e drejtpërdrejtë përgjatë Vjosës drejt Përmetit, kthehen djathtas dhe pas rreth tetë minutash fillojnë të ngjiten në një shpat të pjerrët në këmbët e skajit lindor të malit Trebushin, i cili ngrihet i zhveshur dhe shumë i thiktë mbi ta. Pastaj arrijnë në fshatin e shpërndarë të Këlcyrës, i cili kishte rreth 150 shtëpi myslimane, banorët e të cilave, në pjesën më të madhe, flisnin vetëm shqip.Pak më tej fshatit, një masiv shkëmbor zbret nga maja e malit deri te lumi dhe, së bashku me malin përballë në anën tjetër të Vjosës, formon hyrjen lindore të qafës së famshme që në lashtësi quhej Fauces Antigonenses, ose Stená e Aosit, ndërsa në kohën e Leake quhej Stená e Vjosës. Leake shpjegon se emri Klisura duket qartë se lidhet me pozicionin e saj dhe e krahason me emrin latin Clusium. Ai thotë gjithashtu se Këlcyrës i referohet Kantakuzeni në shekullin XIV, së bashku me vende të tjera që ende mund të identifikohen si fortesa të rëndësishme të kësaj pjese të Epirit.

Ai përshkruan edhe rrjedhën e Vjosës: lumi vjen nga burimet në drejtim veriperëndimor, por në Këlcyrë kthehet disi drejt jugperëndimit dhe vazhdon për rreth 12 milje ndërmjet dy maleve shumë të thepisura, përpara se të marrë përsëri drejtimin veriperëndimor. Mbi fshatin Këlcyrë, në një lartësi rreth një të tretën e lartësisë së malit, Veziri Ali kishte ndërtuar një kala. Leake e përshkruan si një rrethim katror me një mur të vetëm të zbardhur me gëlqere dhe me nga një kullë në çdo kënd. Pozicioni i saj kontrollonte plotësisht të vetmen rrugë që hynte në grykë, e cila kalonte në një lloj tarrace mbi bregun e djathtë të Vjosës. Kalaja zë vendin e një fortese të lashtë, siç duket nga disa mbetje të një muri të lashtë pranë hyrjes

Në gjysmën e rrugës ndërmjet kalasë dhe lumit qëndron një saraj, i ndërtuar së fundmi nga Ali Pashai.