Thomas Smart Hughes – Këlcyrë, prill 1813

Të nesërmen në mëngjes vazhduam udhëtimin tonë për një orë përmes një lugine të bukur, nën malin Trebesheena deri në Klissura, e cila është e vendosur në një shkëmb të madh të atij mali, ku Voïussa derdh ujërat e saj të shkumëzuara përmes grykës së madhe, e njohur në lashtësi me emrin "Stena Aoi" ose "Fauces Antigoneæ". (Shprehja Fauces Antigoneae vjen nga autorët klasikë, sidomos Liviu 59 p.e.s. – 17 e.s. dhe Polibi 200 p.e.s. – rreth 118 p.e.s., dhe lidhet me ngjarjet e luftës së Filipit V të Maqedonisë me romakët. pikërisht aty mbërriti Filipi gjatë ditës së parë të tërheqjes së tij përballë Flamininit, pas disfatës së rëndë në grykën e Klisurës*.)

Pozicioni i këtij qyteti është i veçantë në ekstrem. Ai shtrihet në një lartësi të konsiderueshme në mal, i cili është një shkëmb krejtësisht i zhveshur nga bimësia, dhe përtej tij duket një fortesë e madhe, e ndërtuar nga Aliu, për të frenuar shpirtin e këtij rrethi, në buzë të një shkëmbi më shumë se një mijë metra në lartësi pingule. Ne u ngjitëm me kalë në qytet, i cili përmban rreth 200 shtëpi të banuara, të cilat janë me siguri ndër banesat më të mjerueshme që kemi parë në të gjitha udhëtimet tona, dhe banorët e tyre shfaqnin një pamje të tillë mjerimi saqë ishte e frikshme për imagjinatën. Disa lecka shërbyen si një ndjesë për veshjen e të rriturve, dhe fëmijët u zhdukën plotësisht; megjithëse shtresa e trashë e dheut me të cilën ishin veshur trupat e tyre mund të thuhej se qëndronte në vend të rrobave. Një koloni e madhe ciganësh, edhe më të mjerueshëm në pamje, ishin përzier me banorët. Duke u ngjitur në fortesë, pamë një numër të madh banesash të rrënuara, që arrinin midis tre dhe katërqind, të cilat i jepnin një pamje edhe më të shkretë pamjes së këtij shkëmbi të thatë*. Kështjella është e madhe, megjithëse nuk është ndërtuar për një kohë të gjatë; artileria mund të vihej me vështirësi kundër saj. Pranë themelit të hyrjes së parë janë ...disa shtresa murature të lashtë, të cilat dëshmojnë se ky post i rëndësishëm nuk u la pas dore nga mjeshtrat e lashtë të artit të luftës. Nëse në kohën e tyre ka ekzistuar ndonjë qytet në këtë vend, ai me gjasë ka qenë Antigonea.

Para se të hynim në kështjellë, u afruam sa na lejonte siguria drejt lartësisë marramendëse ku ajo ngrihet. Duke parë poshtë, vumë re lumin Aous që ende përplasej në shtratin e tij mes dy mureve gjigante shkëmbore, të cilat mezi linin hapësirë ​​për lumin dhe rrugën e ngushtë që gjarpëronte përgjatë tij*. Zhurma e rrjedhës së vrullshme e të shkumëzuar dëgjohej në atë lartësi vetëm si një pëshpërimë e lehtë. Përtej malit Trebeshinë, ku ndodhet Klisura, një tjetër mal i lartë shtrihet paralelisht me të, nga veriu në jug, i quajtur Mesgurani; të dyja këto formojnë njërën anë të këtij grykëkalimi të ngushtë. Lartësitë përballë quhen Melkiovo dhe janë degëzime të vargmalit të gjerë të Mertzikës. Nga ky pozicion strategjik, konsulli romak Flaminin e dëboi Filipin, mbretin e Maqedonisë, përmes tradhtisë, duke siguruar kështu një hyrje për në brendësi të territoreve të tij. Në kështjellë na priti komandanti i saj, i cili na shoqëroi për të parë fortifikimet. Në këtë vend, Ali Pasha dërgonte shpesh të burgosurit e tij politikë, pasi konsiderohej si një vend me siguri të plotë. Pamë disa nga këto viktima të mjeruara të tiranisë dhe dyshimeve të tij: njëri prej tyre ishte një grek i varfër nga Lepanto, i cili ishte rrëmbyer në mes të natës nga shtrati i tij dhe ishte dërguar me urgjencë në Janinë; atje, pasi kishte qëndruar tetëmbëdhjetë muaj në një birucë të ndyrë, ishte internuar në këtë burg të tmerrshëm, ku kishte kaluar dy vjet pa e ditur as se për çfarë krimi po vuante; i gjori mund t'ia atribuonte fatkeqësinë e tij vetëm faktit se kishte siguruar mbrojtje nga ambasadori francez në Portën e Lartë. Një tjetër i burgosur ishte një eunuk i ri me ngjyrë, i dërguar aty pasi kishte goditur me thikë dhe plagosur një nga faqezinjtë e vezirit; ai dukej si një djalosh keqdashës, prirjet e të cilit drejt egërsisë mezi mund të mbaheshin nën kontroll përmes ndëshkimit fizik.

Pasi e shuajtëm kureshtjen, zbritëm në qytet për të shuar urinë me pak bukë misri të trashë dhe vezë, e më pas u nisëm sërish lart përgjatë luginës së Vjosës (Aous), duke ndjekur të njëjtën rrugë që kishte përshkuar Filipi kur ikte nga legjionet romake.