Kalaja Ilire e Kalasë

Ajo ishte pjesë e sistemit mbrojtës të Grykës së Këlcyrës dhe shërbente për të kontrolluar rrugët e rëndësishme tregtare dhe karvanët që kalonin nëpër zonë.

Kalaja Ilire, me një sipërfaqe prej 0,38 hektarësh, ndodhet pranë fshatit Kala, mbi një kodër që sheh nga bregu i majtë i lumit të Zagorias, ku ruhen ende rrënojat e një fortese të lashtë ilire. Muri rrethues, 2,5 metra i trashë, është ndërtuar me blloqe guri katërkëndëshe të punuara me kujdes, të vendosura sipas teknikës izodomike, dhe në disa pjesë ruhet deri në 2–2,5 metra lartësi. Në anën perëndimore, muri përfshin një kullë me gjerësi balli 5,35 metra, që del jashtë rreth 8,5 metra. Brendësia e kullës komunikon me fortesën përmes një porte 1,2 metra të gjerë, ndërsa e vetmja hyrje e fortesës, 1,4 metra e gjerë, ndodhet në skajin jugor të të njëjtit mur.

Një mur i dytë e ndan fortesën në dy pjesë: pjesën e sipërme (akropolin) dhe pjesën e poshtme, të cilat lidhen me një kalim. Muret masive të fortifikimit, të ndërtuara me blloqe guri të lëmuara imët ose paksa të fryra dhe me fuga të rregullta, disa deri në 2 metra të gjata, 1,25 metra të gjera dhe 0,44 metra të larta, e datojnë fortesën në periudhën urbane ilire të shekujve IV–III p.e.s. Arkeologët e rendisin atë ndër vendbanimet urbane ilire që ka të ngjarë të jenë shkatërruar gjatë pushtimit romak në vitin 168 p.e.s. Fortesa ishte pjesë e sistemit mbrojtës të Grykës së Këlcyrës dhe luante një rol të rëndësishëm në kontrollin e karvanëve që kalonin nëpër këtë rrugë strategjike.